ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ
ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ
ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ
ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

Ο αγώνας του νερού και ο δημόσιος χώρος

 “Παρέμβαση της Ειρήνης Κοντογεωργίου στις εκδηλώσεις
“Μια πλατεία Πολλές φωνές” στην Πλατεία Πρωτομαγιάς

Η Πρωτοβουλία για τον δημόσιο χαρακτήρα του νερού, αποτελείται από φορείς επιστημονικούς και συνδικαλιστικούς, περιβαλλοντικές οργανώσεις και πολίτες από ολόκληρη την χώρα, που εδώ και 2 χρόνια συντονίζουν και οργανώνουν δράσεις υπέρ της προστασίας του δημόσιου χαρακτήρα του νερού: ενημερωτικές καμπάνιες, πολιτικές, κοινωνικές και καλλιτεχνικές παρεμβάσεις.

Στα 2 χρόνια της δράσης μας κληθήκαμε να παρέμβουμε σε ένα πολύ κρίσιμο στάδιο του αγώνα για την υπεράσπιση του νερού στη χώρα μας, ο οποίος είχε ξεκινήσει επί μνημονίων. Τότε που, ενώ οι μητροπόλεις της Βόρειας και Κεντρικής Ευρώπης, όπως το Παρίσι και το Βερολίνο, μετά από πιέσεις των πολιτών τους πραγματοποιούσαν επαναδημοτικοποιήσεις της ύδρευσης, στην Ελλάδα εμφανίζονταν διεθνείς εταιρίες κολοσσοί με στόχο υφαρπαγή του υδατικού πλούτου της χώρας. (Για να ξέρουμε για τί επιχειρηματικά μεγέθη μιλάμε και τί μεγέθους πίεση ασκούν, αρκεί να πούμε ότι ο κλάδος του νερού παγκοσμίως έχει ξεπεράσει τα κέρδη του κλάδου του χάλυβα. Προ covid συναγωνιζόταν τα κέρδη των φαρμακοβιομηχανιών). Έτσι, το 2011, το σύνολο των επιχειρήσεων και της περιουσίας που ανήκαν στο Δημόσιο εξ ολοκλήρου άμεσα ή έμμεσα εντάχθηκαν με τον νόμο 3986 στο ΤΑΙΠΕΔ με σκοπό να «αξιοποιηθούν», δηλαδή να πουληθούν σε ιδιώτες, με δικαιολογία την αποπληρωμή του δημοσίου χρέους της χώρας. Στο πλαίσιο αυτό το 63% των μετοχών της ΕΥΔΑΠ και το 70% των μετοχών της ΕΥΑΘ που ανήκαν στο Δημόσιο εντάχθηκαν στο ΤΑΙΠΕΔ. Τότε ήταν που άρχισε ο μακρύς, πολυμέτωπος και πολύπλευρος αγώνας της ελληνικής κοινωνίας για το νερό.

Μεγάλος σταθμός του αγώνα ήταν η Κυριακή 18 Μαΐου 2014. Οι Θεσσαλονικείς προσήλθαν στη κάλπη του Νερού και με συντριπτική πλειοψηφία 98% τάχθηκε ενάντια στην πώληση της ΕΥΑΘ. Στο μεταξύ άρχισαν να συγκροτούνται κινήσεις των πολιτών σε πολλές γωνιές της Ελλάδας αναπτύσσοντας μέσω δικτύων και συμμαχιών ένα μεγάλο κίνημα για την υπεράσπιση του ζωτικού ανθρώπινου δικαιώματος στο νερό. Το ΣτΕ το 2014 κρίνει παράνομη την ένταξη ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ στο Υπερταμείο, το 2022 κρίνει παράνομη την εργολαβοποίηση της διαχείρισης του νερού στην Αττική και την ΚΥΑ τιμολόγησης του νερού.

Με την τελευταία του απόφαση, πριν τις τελευταίες βουλευτικές εκλογές, το ΣτΕ διεμήνυσε στην κυβέρνηση ότι θα πρέπει να φέρει πίσω, στο ελληνικό δημόσιο, τις μετοχές της ΕΥΔΑΠ και της ΔΕΥΑΘ. Η ρητή αυτή εντολή καθώς και οι δημοσκοπήσεις που έδειξαν πως η συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού είναι ενάντια στην ιδιωτικοποίηση του νερού, ανάγκασαν τον Κ. Μητσοτάκη να υποσχεθεί κατά τη διάρκεια της  προεκλογικής περιόδου πως τελικά θα υλοποιήσει την απόφαση του ΣτΕ μόλις γίνει κυβέρνηση. Κάπως έτσι καταφέραμε να τους σταματήσουμε να ιδιωτικοποιήσουν ακόμη και υδατικά αποθέματα, ακόμα και  λίμνες όπως του Μαραθώνα και τις Υλίκης, κάτι που δεν τόλμησε ούτε ο “ταλιμπάν των ιδιωτικοποιήσεων” δικτάτορας Πινοσέτ να κάνει στην Χιλή!

Το κίνημα κέρδισε τις μάχες ωστόσο, το τέρας της ιδιωτικοποίησης είναι ακόμα ζωντανό. Άρα ο αγώνας συνεχίζεται: Η κυβέρνηση με νόμο, τον 5037/2023, υπήγαγε τις υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης στη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, αυτή που εκτίναξε την τιμή του ρεύματος, και την έκανε Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ). Σύμφωνα με την τέως αντιπρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας κα. Μαρία Καραμανόφ,  η ΡΑΑΕΥ (όπως άλλωστε όλες οι ρυθμιστικές αρχές) δεν υπάγεται καν στην εποπτεία του Δημοσίου, έχει αποφασιστικές αρμοδιότητες και οι πράξεις της είναι εκτελεστές χωρίς να υπόκεινται σε κανενός είδους έλεγχο νομιμότητος ή σκοπιμότητος από τον αρμόδιο Υπουργό. Ταυτόχρονα, επιχειρήσεις εμφιάλωσης αλλά και ιδιωτικά υδροηλεκτρικά εργοστάσια εγκαθίστανται ανεξέλεγκτα σε διάφορες περιοχές της χώρας, χωρίς καν Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, χωρίς διαβούλευση και παρά την άρνηση των τοπικών κοινωνιών και ταυτόχρονα η κυβέρνηση ανακοινώνει στους δημάρχους ότι σκοπεύει να συγχωνεύσει τις ΔΕΥΑ από 120 σε 30. Οι δημοτικές αυτές εταιρείες στήθηκαν κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ‘80 με καταστατική υποχρέωση να παρέχουν σε όλους δωρεάν το καλύτερο και ασφαλέστερο πόσιμο νερό. Τι θα σημάνει η συγχώνευσή τους; Κίνδυνο για την υγεία, εκτόξευση των τιμολογίων νερού και ακόμη περισσότερο απροστάτευτα ευάλωτα νοικοκυριά, εξάντληση των υδάτινων πόρων και καταστροφές οικοσυστημάτων διότι μέρος τους θα αξιοποιείται για την παραγωγή ενέργειας, πλημμελή συντήρηση/ διαχείριση υποδομών και δικτύων, καθώς θα αυξάνονται τα κενά σε προσωπικό,  κατάργηση κάθε λογοδοσίας και κοινωνικού ελέγχου που έστω και στοιχειωδώς υπάρχει τώρα μέσω των ΔΕΥΑ, σταδιακή ιδιωτικοποίηση των υποδομών ύδρευσης – αποχέτευσης, απολύσεις εργαζομένων στις ΔΕΥΑ η/και η χειροτέρευση των όρων εργασίας τους. Σημειώνουμε ότι οι μεθοδεύσεις αυτές είναι σε πλήρη αντίθεση με τον στόχο 6β του ΟΗΕ για τη «Βιώσιμη Ανάπτυξη» που αναφέρεται στη «Στήριξη και ενδυνάμωση της συμμετοχής των τοπικών κοινοτήτων στη βελτίωση της διαχείρισης του νερού και των εγκαταστάσεων υγιεινής».

Περιέγραψα με συντομία το μέτωπο του νερού. Ωστόσο, σχεδόν από την συγκρότησή της, η πρωτοβουλία μας έχει δηλώσει δημόσια την ανάγκη δικτύωσης όλων των αγωνιστικών μετώπων προστασίας των δημοσίων αγαθών, διότι θεωρεί πως η δυναμική που μπορεί να προκαλέσει ο αγώνας για το νερό είναι τεράστια και συνδέεται άρρηκτα με αυτούς για την παιδεία, την υγεία, την ενέργεια, την πολιτιστική κληρονομιά και βέβαια με αυτόν για τον δημόσιο χώρο. Πρόκειται για έναν ενιαίο αγώνα κατά της υφαρπαγής των αγαθών αυτών που πρέπει να δοθεί από ολόκληρη την κοινωνία.

Σε ό,τι αφορά συγκεκριμένα τον δημόσιο χώρο:

Η ιστορική αλλά και η ζωντανή εμπειρία μας έχει δείξει ότι όποιος ελέγχει τη ροή του νερού, ελέγχει και τους πολίτες, το περιβάλλον, τον πολιτισμό, την ίδια τη ζωή στην πόλη. Καθώς το υδάτινο στοιχείο παίζει κρίσιμο ρόλο στη βιωσιμότητα της πόλης πρέπει κατ’αρχήν να διασφαλιστεί η ποιότητα και η παρουσία του. Αυτό επιτυγχάνεται με την αειφορική διαχείριση των υδάτινων πόρων, είτε πρόκειται για τους φυσικούς υδάτινους σχηματισμούς, είτε για το νερό της βροχής. Η επάρκειά του, η διαφύλαξη των υδάτινων πόρων και η προστασία από τις πλημμύρες, η λειτουργικότητα των υποδομών που αφορούν στη διαχείρισή του και η συμβολή τους στην κοινωνική και πολιτισμική ποιότητα της αστικής ζωής είναι προϋποθέσεις για την αρμονική συνύπαρξη νερού και δομημένου περιβάλλοντος. Έτσι, από την κλίμακα των μεγάλων αστικών αναπλάσεων, μέχρι την διαμόρφωση πλατειών, το νερό μπορεί να καθορίσει την ποιότητα του αστικού χώρου και να την αναβαθμίσει εφόσον ενσωματώνεται στον αστικό σχεδιασμό με οικολογική ευαισθησία  και δημοκρατικές, διαφανείς διαδικασίες.

Η εξασφάλιση της βιωσιμότητας του νερού είναι μια σύγχρονη πρόκληση.

Τα επόμενα χρόνια περιμένουμε ένταση στη συχνότητα των φαινομένων πλημμύρας και ξηρασίας. Η αποκατάσταση των επιφανειακών υδάτων και η βιώσιμη διαχείριση των όμβριων υδάτων είναι οι μεγάλες προκλήσεις για τη διαφύλαξη του υδρολογικού κύκλου στην πόλη. Το νερό στη φύση ανακυκλώνεται αλλά στο αστικό περιβάλλον η ισορροπία διαταράσσεται λόγω της στεγανοποίησης, της έλλειψης πράσινων χώρων και υδατοπερατών επιφανειών, με αποτέλεσμα την υπερφόρτωση των αποχετευτικών αγωγών και την εκδήλωση πλημμυρών. Είναι επείγουσα ανάγκη η εξεύρεση βιώσιμων λύσεων  διαχειρίσης του νερού της βροχής, που να αποκαθιστούν τον κύκλο του νερού, π.χ. με συστήματα συγκομιδής και ανακύκλωσης νερού για οικονομία στο πόσιμο νερό και έλεγχο των υδάτινων ροών στον αστικό χώρο.

Αξίζει να θυμόμαστε ότι η Ευρωπαική Ένωση με σκοπό την προστασία και διατήρηση του υδάτινου περιβάλλοντος διαμόρφωσε μια βιώσιμη πολιτική για τα ύδατα, με τη θέσπιση της Οδηγίας-Πλαισίου 2000/60/ΕΚ. Σύμφωνα με αυτήν η προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων και η διαφύλαξη της καλής τους κατάστασης προκύπτει από τον συνδυασμό ποιοτικών, οικολογικών και ποσοτικών στόχων, με κεντρική ιδέα την ολοκληρωμένη διαχείριση του νερού σε επίπεδο λεκάνης απορροής ποταμού, για την αποτροπή περαιτέρω υποβάθμισης. Παράλληλα προωθεί την ευαισθητοποίηση του κοινού και ενισχύει τη συμμετοχή των πολιτών στα θέματα που προκύπτουν με διαδικασίες διαβούλευσης. Σημαντικοί στόχοι που τίθενται είναι η διαχείριση των υδάτινων πόρων και η αντιμετώπιση των φαινόμενων ξηρασίας και πλημμύρας. Εδώ εντάσσονται και κοινοί μας αγώνες για τα ρέματα και τα ποτάμια των αστικών περιοχών.

Ένα άλλο σημείο τομής του αγώνα για το νερό με αυτόν της προάσπισης του δημοσίου χώρου είναι αυτό της απαίτησης για δημόσιες βρύσες. Τον Ιούλιο του 2021 η Ευρωπαϊκή Ένωση κάλεσε κράτη μέλη να διασφαλίσουν τη δωρεάν παροχή νερού σε δημόσια κτίρια και χώρους συνάθροισης και να ενθαρρύνουν τον κόσμο να γεμίζει από δημόσιες βρύσες τα επαναχρησιμοποιούμενα δοχεία του για να περιορίσει την παραγωγή απορριμμάτων από πλαστικό. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την εγκατάσταση κρουνών πόσιμου νερού σε δημόσιους χώρους τα νοικοκυριά στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσαν να εξοικονομούν πάνω από 600 εκατ. ευρώ ετησίως. Στην Ελλάδα, η μέση κατά κεφαλήν κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού το 2019 ήταν 133 λίτρα, κατατάσσοντας τη χώρα μας στην 6η θέση στην Ευρώπη. Στη Μεσόγειο αυτή τη στιγμή επιπλέουν πολλά δισεκατομμύρια πλαστικά μπουκάλια της βιομηχανίας νερού. Για κάθε ένα από αυτά απαιτούνται 0,6 λίτρα πετρελαίου ενώ ίνες μικροπλαστικού έχουν βρεθεί στα ψάρια αλλά και στους ανθρώπινους πνεύμονες.Σύμφωνα με πρόσφατη επιστημονική δημοσίευση, ένα λίτρο εμφιαλωμένο νερό περιέχει έως και 240.000 ανιχνεύσιμα πλαστικά θραύσματα

Συνοψίζοντας: Η Πρωτοβουλία μας δεν χαιρετίζει απλώς αλλά ενώνει τις δυνάμεις της και δίνει το παρόν στις κινήσεις για την υπεράσπιση του δημοσίου χώρου θεωρώντας τες μέρος του δικού της αγώνα.

Στο πλαίσιο αυτό οι κεντρικοί μας στόχοι περιλαμβάνουν:

– Την Συνταγματική κατοχύρωση του νερού ως φυσικού πόρου και την απαγόρευση οποιασδήποτε απόπειρας έμμεσης ή άμεσης ιδιωτικοποίησης μέρους του υδρολογικού κύκλου καθώς και τη διατήρησή του αποκλειστικά υπό δημόσιο έλεγχο από την συλλογή, αποθήκευση, επεξεργασία, τα δίκτυα και τις υποδομές διανομής, αποχέτευσης μέχρι και τον φυσικό αποδέκτη των επεξεργασμένων λυμάτων.

– Την κατάργηση του ν. 5037/2023 ένταξης του νερού στην ΡΑΑΕΥ που καταπατά τις αποφάσεις του ΣτΕ και αποτελεί εργαλείο εμπορευματοποίησης και αύξησης της τιμής του νερού.

– Την εξασφάλιση της ύδρευσης με καθαρό πόσιμο νερό ως πρώτης προτεραιότητας χρήση έναντι των υπολοίπων χρήσεων, όπως π.χ. παραγωγή ενέργειας.

– Καμία εκχώρηση δημοτικής περιουσίας, δημοσίου χώρου και πόρων.

– Θέσπιση δίκαιης τιμολογιακής πολιτικής που να βασίζεται σε κοινωνικά κριτήρια προσαρμοσμένα στις ιδιαιτερότητες κάθε υδατικού συστήματος.

– Ενίσχυση και όχι διάλυση των ΔΕΥΑ. Διατήρηση των θέσεων εργασίας και αξιοπρεπών εργασιακών σχέσεων, κάλυψη των κενών που απαιτούνται για τον εκσυγχρονισμό του τομέα.
– Καμία βίαιη συγχώνευση φορέων. Ουσιαστικός, ανοικτός δημόσιος διάλογος για την διαχείριση του νερού και των φυσικών πόρων, όπου θα συμμετέχουν όλοι οι εμπλεκόμενοι στον τομέα και οι τοπικές κοινωνίες.

–  Εφαρμογή βιώσιμων διαχειριστικών λύσεων που να αποκαθιστούν τον κύκλο του νερού στις ελληνικές πόλεις

– Πρόσβαση σε πόσιμο νερό στον δημόσιο χώρο ως αυτονόητο δικαίωμα στις ελληνικές πόλεις. ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΒΡΥΣΕΣ ΠΑΝΤΟΥ!

Ειρήνη Κοντογεωργίου

 

Σχετικά άρθρα