Διεπιστημονική διημερίδα – Χαλκίδα, 7 Νοεμβρίου 2026
Τοποθέτηση του Πέτρου Μπαστέα
μέλους Γραμ. ΣΕΚΕΣ για Δημόσια ΕΥΔΑΠ και εκπροσώπου Πρωτοβουλίας για τη Διασφάλιση της Δημόσιας Διαχείρισης του Νερού
Νερό, δημόσιος έλεγχος και τοπική αυτοδιοίκηση: Τι φέρνει ο νέος νόμος;
Εισαγωγή – Το νερό ως κοινωνικό αγαθό
Φίλες και φίλοι,
Εκ μέρους του ΣΕΚΕΣ για Δημόσια ΕΥΔΑΠ και της Πρωτοβουλίας για τη Διασφάλιση της Δημόσιας Διαχείρισης του Νερού, ευχαριστώ τους διοργανωτές για την πρόσκληση και τη σημαντική αυτή διημερίδα.
Οι προηγούμενες εισηγήσεις ανέδειξαν διαφορετικές πλευρές της σχέσης του ανθρώπου με το νερό, το περιβάλλον και τους διαθέσιμους πόρους.
Η δική μου παρέμβαση αφορά τρία κρίσιμα ερωτήματα:
- Ποιος διαχειρίζεται το νερό;
- Ποιος αποφασίζει για τη χρήση του;
- Ποιος ελέγχει τις υποδομές και με ποια κριτήρια;
Θα εξετάσω τον νόμο 5325/2026 και τις συνέπειές του για την τοπική αυτοδιοίκηση λαμβάνοντα υπόψη τις παρακάτω βασικές αρχές:
- Το νερό είναι απαραίτητο για τη ζωή, τη δημόσια υγεία, την παραγωγή και τα οικοσυστήματα.
- Η πρόσβαση σε αυτό αποτελεί ανθρώπινο δικαίωμα.
- Η διαχείρισή του αποτελεί δημόσια ευθύνη και ο έλεγχός του πρέπει να υπηρετεί το κοινωνικό συμφέρον.
Οι πραγματικές προκλήσεις στη διαχείριση του νερού
Η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει τις βροχοπτώσεις, εντείνει τις ξηρές περιόδους και αυξάνει την αβεβαιότητα για τους υδατικούς πόρους.
Γεωργία, τουρισμός, βιομηχανία και αστικά κέντρα ασκούν πίεση στα διαθέσιμα αποθέματα.
Το μεγαλύτερο μέρος της κατανάλωσης νερού στην Ελλάδα, περίπου το 80%, αφορά τη γεωργία και κυρίως την άρδευση. Κι όμως, η κυβερνητική αναδιοργάνωση επικεντρώνεται στην επέκταση μεγάλων εταιρικών παρόχων. Η ανάθεση σε αυτούς αρδευτικών αρμοδιοτήτων δεν εξασφαλίζει από μόνη της ορθολογική διαχείριση. Χρειάζονται έλεγχος των γεωτρήσεων, μετρήσεις καταναλώσεων, περιορισμός απωλειών και συνεργασία με αγρότες και αυτοδιοίκηση.
Πολλά δίκτυα ύδρευσης είναι παλαιωμένα, με μεγάλες απώλειες και ανάγκες επενδύσεων. Οι ΔΕΥΑ αντιμετωπίζουν ελλείψεις προσωπικού, ανεπαρκή χρηματοδότηση και υψηλό ενεργειακό κόστος, ιδιαίτερα όταν εξαρτώνται από γεωτρήσεις και αντλιοστάσια.
Προχθές, στο συνέδριο της ΚΕΔΕ, ο υπουργός Εσωτερικών ανακοίνωσε χρηματοδότηση περίπου 240 εκατομμυρίων ευρώ για τις ενεργειακές οφειλές των ΔΕΥΑ. (Οι δήμοι πληρώνουν 0,24€ την ΚWh όταν οι βιομηχανίες πληρώνουν 0,06€)
Αφού όμως το κράτος αναγνωρίζει την ανάγκη στήριξής τους, γιατί δεν διαμορφώνει ένα συνολικό πρόγραμμα χρηματοδότησης, τεχνικής αναβάθμισης και στελέχωσης;
Τα προβλήματα των ΔΕΥΑ δεν προέκυψαν σε πολιτικό κενό.
Η χρόνια υποχρηματοδότηση, οι περιορισμοί στις προσλήψεις και η απουσία δημόσιου σχεδιασμού αποτελούν και συνέπειες κυβερνητικών επιλογών.
Δεν μπορεί η Πολιτεία να αποδυναμώνει τις δημοτικές επιχειρήσεις και έπειτα να επικαλείται τις αδυναμίες τους ως επιχείρημα για την υποχρεωτική απορρόφησή τους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι ΔΕΥΑ λειτουργούν αποτελεσματικά. Χρειάζονται αλλαγές, διαδημοτικές συνεργασίες, επιστημονική υποστήριξη και δημόσιες επενδύσεις.
Το ερώτημα δεν είναι αν χρειάζεται αναδιοργάνωση. Είναι ποια αναδιοργάνωση, προς όφελος ποιων και με ποιον έλεγχο. Εδώ βρίσκεται η ουσία της διαφωνίας μας με την κυβέρνηση.
Τι αλλάζει με τον νόμο 5325/2026
Στις 31 Ιουλίου 2026 δημοσιεύθηκε ο νόμος 5325 για την επέκταση της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ και την αναδιοργάνωση των υπηρεσιών ύδατος.
Η κυβέρνηση επικαλείται οικονομίες κλίμακας, καλύτερες επενδύσεις, τεχνική επάρκεια και αντιμετώπιση της λειψυδρίας. Στόχοι θεμιτοί. Αλλά σε δούμε αν το νομοσχέδιο τους αντιμετωπίζει.
Με το άρθρο 3, η ΕΥΔΑΠ επεκτείνεται, με ορισμένες εξαιρέσεις, στην Αττική, τη Βοιωτία, τη Φωκίδα και την Εύβοια, εκτός της Σκύρου. Η ΕΥΑΘ επεκτείνεται στη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική, με την προβλεπόμενη εξαίρεση.
Εδώ, στην Εύβοια, η αλλαγή αφορά άμεσα δήμους, ΔΕΥΑ, εργαζομένους και κατοίκους. Οι δήμοι χάνουν τη δυνατότητα να αποφασίζουν οι ίδιοι για τη λειτουργία των υποδομών και τις προτεραιότητες των έργων. Η επέκταση αφορά και την άρδευση.
Το άρθρο 4 προβλέπει ειδική διαδοχή των υφιστάμενων παρόχων: περιουσιακά στοιχεία, απαιτήσεις και υποχρεώσεις μεταφέρονται στις δύο εταιρείες, κατά κανόνα εντός δώδεκα μηνών.
Εδώ αναδεικνύεται σοβαρή αντίφαση: η υποχρεωτική μεταφορά μπορεί να ολοκληρωθεί πριν από τον οριστικό τεχνικό έλεγχο, που μπορεί να διαρκέσει έως 36 μήνες. Δηλαδή, η κυβέρνηση αποφασίζει τη μεταφορά πριν ολοκληρωθεί η καταγραφή της πραγματικής κατάστασης των υποδομών, χωρίς να έχει παρουσιάσει πλήρη δημόσια συγκριτική αξιολόγηση εναλλακτικών λύσεων, όπως η ενίσχυση των ΔΕΥΑ και οι διαδημοτικές συνεργασίες.
Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 12, εάν η αποτίμηση καταλήξει σε αρνητική αξία, το ποσό βαρύνει τον δήμο. Δηλαδή, μπορεί να χάνει τη διαχείριση και ταυτόχρονα να πληρώνει για τη μεταφορά της.
Το άρθρο 5 επιτρέπει στους δήμους να διατηρήσουν την κυριότητα των παγίων τους, όχι όμως τη λειτουργική διαχείριση. Μπορούν να αμφισβητήσουν δικαστικά την αποτίμηση, όχι όμως με αυτόν τον τρόπο να διατηρήσουν την υπηρεσία. Μπορεί επομένως να έχουν την ιδιοκτησία των δικτύων τους, αλλά όχι τον έλεγχο της λειτουργίας τους.
Τέλος, το άρθρο 36 επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, κατεπείγουσες αναθέσεις έργων λειψυδρίας ( βλέπε ΕΥΡΥΤΟΣ) με πρόσκληση τουλάχιστον τριών εργοληπτικών επιχειρήσεων αντί ανοικτού διαγωνισμού. Οι εξαιρετικές αυτές διαδικασίες ενέχουν κινδύνους για τη διαφάνεια, τον ανταγωνισμό και τον έλεγχο των δημόσιων δαπανών.
Η διαχείριση του νερού και η δημοκρατική αυτοδιοίκηση
Η διαχείριση του νερού από την τοπική αυτοδιοίκηση δεν είναι μόνο ζήτημα περιουσίας και αρμοδιοτήτων. Είναι πρωτίστως ζήτημα δημοκρατίας και του ποιος έχει την εξουσία να λαμβάνει τις αποφάσεις.
Ας σκεφτούμε τι σημαίνει η ύδρευση για έναν δήμο.
Για έναν δήμο η ύδρευση σημαίνει αποφάσεις για τα δίκτυα, τις διαρροές, τους απομακρυσμένους οικισμούς, τις πηγές, την τιμολόγηση και την προστασία ευάλωτων νοικοκυριών. Σημαίνει το δικαίωμα της τοπικής κοινωνίας να συμμετέχει στις αποφάσεις που την αφορούν.
Το άρθρο 102 του Συντάγματος κατοχυρώνει τη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια της αυτοδιοίκησης. Δεν απαιτεί κάθε υπηρεσία να λειτουργεί από έναν μόνο δήμο. Επιτρέπει συνεργασίες. Θέτει όμως το ερώτημα: μέχρι ποιο σημείο μπορεί η κυβέρνηση να αφαιρεί βασικές αρμοδιότητες από τους δήμους, μεταφέροντάς τες σε ανώνυμες εταιρείες χωρίς τη συναίνεσή τους;
Είναι σοβαρό συνταγματικό ζήτημα, που δεν λύθηκε επειδή ψηφίστηκε ο νόμος.
Προβληματικός ήταν και ο τρόπος νομοθέτησης: μια τόσο βαθιά αναδιάρθρωση προωθήθηκε καλοκαίρι, με δημόσια διαβούλευση μόλις δέκα ημερών και χωρίς ουσιαστικό προηγούμενο διάλογο με την αυτοδιοίκηση. Δεν μπορεί η κυβέρνηση να παρακάμπτει τους δήμους όταν αποφασίζει και να τους προσφέρει έπειτα μόνο συμβουλευτικό ρόλο.
Δημόσιος έλεγχος ή εταιρική διαχείριση;
Στο σημείο αυτό αναδεικνύεται μια θεμελιώδης αντίφαση ανάμεσα στον δημόσιο έλεγχο του νερού και στην εταιρική διαχείρισή του.
Οι δημοτικές επιχειρήσεις που προβλέπεται να απορροφηθούν είναι δημόσιοι φορείς της αυτοδιοίκησης. Αντίθετα, η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ, παρότι τελούν υπό δημόσιο έλεγχο, είναι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο, με ιδιώτες μετόχους και επιχειρηματικά κριτήρια λειτουργίας.
Τον Μάρτιο του 2026, ο όμιλος ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ απέκτησε το 12,76% της ΕΥΔΑΠ, επενδύοντας περίπου 134 εκατομμύρια ευρώ. Με βάση τη χρηματιστηριακή τιμή της 9ης Νοεμβρίου, η συμμετοχή αυτή αποτιμάται σε περίπου 184 εκατομμύρια, εμφανίζοντας υπεραξία σχεδόν 49 εκατομμυρίων ευρώ. Λίγους μήνες μετά την είσοδο της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, η κυβέρνηση ψήφισε έναν νόμο που επεκτείνει υποχρεωτικά τη δραστηριότητα της ΕΥΔΑΠ σε νέες περιοχές, μεταφέροντάς της δημοτικές υπηρεσίες, υποδομές και αρμοδιότητες. Έτσι, μια εισηγμένη εταιρεία, στην οποία συμμετέχουν ισχυρά ιδιωτικά επιχειρηματικά συμφέροντα, διευρύνει με κρατική νομοθετική παρέμβαση το πεδίο δραστηριότητάς της.
Το ερώτημα επομένως είναι σαφές: Η αναδιοργάνωση του νερού γίνεται πρωτίστως για την εξυπηρέτηση των κοινωνικών αναγκών ή δημιουργεί νέες δυνατότητες επιχειρηματικής κερδοφορίας πάνω σε ένα δημόσιο αγαθό;
Μόλις χθες, στο συνέδριο της ΚΕΔΕ, ο πρόεδρος της ΕΔΕΥΑ, Γιώργος Μαρινάκης, άσκησε έντονη κριτική στις συνενώσεις, επισημαίνοντας ότι ενισχύουν δύο εισηγμένες στο Χρηματιστήριο εταιρείες.
Η ύπαρξη ιδιωτών μετόχων δεν σημαίνει αυτομάτως ιδιωτικοποίηση. Δημιουργεί όμως αντίφαση ανάμεσα στην καθολική δημόσια υπηρεσία και στην επιδίωξη οικονομικής απόδοσης. Το κρίσιμο δεν είναι μόνο ποιος κατέχει τις μετοχές, αλλά ποιος αποφασίζει, με ποια κριτήρια και σε ποιον λογοδοτεί.
Ο νέος νόμος ενισχύει με το άρθρο 32 τον ρόλο της ΡΑΑΕΥ στην έγκριση των τιμολογίων, ενώ με το άρθρο 33 προβλέπει νέες προτάσεις της έως το τέλος του 2027 για περαιτέρω αναδιοργάνωση των παρόχων. Η διαδικασία συγκέντρωσης, λοιπόν, δεν σταματά στις σημερινές επεκτάσεις.
Η τιμολόγηση συνδέεται με την ανάκτηση κόστους και τη χρηματοοικονομική απόδοση των επενδεδυμένων κεφαλαίων. Ποιος θα πληρώσει την επέκταση των εταιρειών και τις νέες επενδύσεις; Η κυβέρνηση δεν έχει παρουσιάσει επαρκείς εγγυήσεις ότι το κόστος δεν θα μετακυλιστεί δυσανάλογα στους καταναλωτές.
Το νερό χρειάζεται βιώσιμες υπηρεσίες. Δεν μπορεί όμως η απόδοση των κεφαλαίων να τίθεται πάνω από την καθολική πρόσβαση σε ποιοτικό και προσιτό νερό.
Οι αντιδράσεις των δήμων και των τοπικών κοινωνιών
Η αντίθεση στον νόμο δεν περιορίζεται σε πολιτικές οργανώσεις και κινήσεις πολιτών.
Η ΚΕΔΕ έχει διατυπώσει ομόφωνα την αντίθεσή της στην υποχρεωτική επέκταση ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ χωρίς συναίνεση των δήμων. Αντίστοιχες αντιρρήσεις έχει εκφράσει η ΕΔΕΥΑ, ενώ αρκετοί δήμοι, πολίτες και εργαζόμενοι, ιδιαίτερα στη Θεσσαλονίκη, εξετάζουν δικαστική προσβολή των ρυθμίσεων.
Η αντίθεση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή ο νόμος βρίσκεται ήδη σε εφαρμογή. Με την υπουργική απόφαση του Οκτωβρίου άρχισε η συγκέντρωση στοιχείων για την αποτίμηση και μεταφορά δημοτικών υπηρεσιών και υποδομών.
Δεν συζητάμε πια για ένα νομοσχέδιο, αλλά για αναδιάρθρωση που εξελίσσεται παρά τις σοβαρές αντιρρήσεις της αυτοδιοίκησης.
Στον αγώνα αυτόν συμβάλλει ενεργά και η Πρωτοβουλία για τη Διασφάλιση της Δημόσιας Διαχείρισης του Νερού, με παρεμβάσεις στη δημόσια διαβούλευση, ενημέρωση των πολιτών και συνεργασία με εργαζομένους, δήμους και δημοτικές επιχειρήσεις.
Επιδιώκουμε να συγκροτηθεί ένα ευρύ κοινωνικό και αυτοδιοικητικό μέτωπο για την υπεράσπιση της δημόσιας διαχείρισης, ενάντια στις υποχρεωτικές μεταφορές αρμοδιοτήτων και υποδομών.
Εχουμε βάσιμους λόγους να αισιοδοξούμε. Οι σημαντικές νίκες που έχουν ήδη επιτευχθεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας, με κορυφαίες τις αποφάσεις 190 και 191/2022, αποδεικνύουν ότι ο αγώνας για το δημόσιο νερό μπορεί να φέρνει αποτελέσματα. Οι αποφάσεις αυτές δεν προδικάζουν την κρίση για τον νέο νόμο, επιβεβαιώνουν όμως ότι ο ουσιαστικός δημόσιος έλεγχος του νερού έχει ισχυρό συνταγματικό έρεισμα. Οι αγώνες των εργαζομένων, της αυτοδιοίκησης και των πολιτών μπορούν να ανατρέπουν κυβερνητικές επιλογές.
Υπάρχει διαφορετικός δρόμος;
Δεν ζητάμε να μείνουν όλα όπως είναι. Χρειαζόμαστε δημόσια, αποκεντρωμένη, αποτελεσματική και κοινωνικά ελεγχόμενη διαχείριση του νερού.
Πρώτη προϋπόθεση είναι ο ολοκληρωμένος σχεδιασμός σε επίπεδο υδρολογικής λεκάνης. Το νερό δεν γνωρίζει διοικητικά όρια. Μπορούμε να έχουμε διαδημοτικά σχήματα, κοινές τεχνικές υπηρεσίες και επιστημονική υποστήριξη χωρίς να αφαιρείται από τους δήμους η δυνατότητα συναπόφασης.
Δεύτερη προϋπόθεση είναι η ενίσχυση των ΔΕΥΑ: μόνιμο επιστημονικό και τεχνικό προσωπικό, ψηφιακή παρακολούθηση των δικτύων και χρηματοδότηση για τη μείωση των απωλειών.
Τρίτη προϋπόθεση είναι οι δημόσιες επενδύσεις. Η ανανέωση δικτύων, η προστασία υδροφορέων και η αντιμετώπιση της λειψυδρίας δεν μπορούν να χρηματοδοτούνται αποκλειστικά από τους λογαριασμούς των καταναλωτών.
Τέταρτη προϋπόθεση είναι η κοινωνικά δίκαιη τιμολόγηση. Η βασική οικιακή κατανάλωση πρέπει να παραμένει προσιτή, ενώ η σπατάλη και οι μεγάλες καταναλώσεις πρέπει να αντιμετωπίζονται με κανόνες ορθολογικής χρήσης.
Πέμπτη προϋπόθεση είναι η διαφάνεια και ο κοινωνικός έλεγχος. Οι πολίτες χρειάζονται πρόσβαση στα στοιχεία ποιότητας, κόστους και επενδύσεων, καθώς και ουσιαστική συμμετοχή στις αποφάσεις.
Οι υπηρεσίες ύδρευσης πρέπει να κρίνονται από την ποιότητα, την καθολική πρόσβαση, την περιβαλλοντική προστασία και την κοινωνική δικαιοσύνη, όχι από τη μεγιστοποίηση του επιχειρηματικού κέρδους.
Επίλογος – Το πραγματικό διακύβευμα
Φίλες και φίλοι,
Οι σημερινές αποφάσεις για το νερό δεν αφορούν απλώς την οργάνωση επιχειρήσεων ύδρευσης. Αφορούν τον έλεγχο κρίσιμων φυσικών πόρων και το δικαίωμα των κοινωνιών να αποφασίζουν για τη διαχείρισή τους.
Η υπεράσπιση της δημόσιας διαχείρισης δεν σημαίνει άρνηση αλλαγών. Σημαίνει καλύτερες υπηρεσίες, ισχυρότερες δημόσιες υποδομές και περισσότερη δημοκρατία.
Δεν χρειαζόμαστε λιγότερη αυτοδιοίκηση. Χρειαζόμαστε δημόσια ευθύνη, συνεργασία και κοινωνικό έλεγχο.
Γι’ αυτό ζητάμε την κατάργηση των διατάξεων που επιβάλλουν την υποχρεωτική μεταφορά δημοτικών υπηρεσιών και υποδομών στην ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ. Διεκδικούμε ενιαίο επιστημονικό σχεδιασμό με ισχυρούς δημόσιους φορείς και ουσιαστική συμμετοχή της αυτοδιοίκησης, των εργαζομένων και των πολιτών.
Γιατί το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος αποφασίζει για το νερό και σε ποιον λογοδοτεί.
Το νερό είναι κοινό αγαθό. Η διαχείρισή του πρέπει να υπηρετεί τις κοινωνικές ανάγκες, όχι την απόδοση των επενδυτικών κεφαλαίων.
Σας ευχαριστώ.
